retro

Het mysterie van de blauwe trui

5min leestijd   door Dries De Zaeytijd op 08 juli 2021
Op het EK 2016 speelden de Rode Duivels hun uitwedstrijden in een opvallende blauwe trui, met op de borst de kleuren van de Belgische vlag. Eind 2015 maakte de Belgische voetbalbond deze trendbreuk openbaar. De reacties waren zowel positief als negatief. Maar over één ding was iedereen het eens: de look en feel was sterk gelijkaardig aan de shirts die al jarenlang gebruikt worden door de nationale wielerselecties. Een bewuste keuze, zo bleek.

“Met deze shirts willen we een eerbetoon brengen aan de sport waarin België sinds jaar en dag zo succesvol is.” Over het waarom van de keuze voor blauw, liet de voetbalbond al van in het begin geen twijfel mogelijk. De blauwe shirts van de nationale wielerselectie bleken een grote bron van inspiratie. Maar waarom is het nationale wielershirt blauw? Is het niet logischer dat de Belgen in de nationale kleuren aantreden? Genre zwarte trui met rood-gele tinten of omgekeerd? Deze vraagstelling werd in het recente verleden al een paar keer opgeworpen. Stefaan Van Ouytsel, wielerfan en designer, stelt dat de invoering van landenteams tijdens de Tour van 1930 het begin markeert van deze queeste. Een uitgangspunt waar wij met graagte aan een onderzoek wijdden.

B-ploeg

De Touredities voorafgaand aan deze van 1930 werden volgens organisator Henri Desgrange te veel gemanipuleerd door de traditionele merkenploegen. Landenploegen – waar eendrachtig zou gestreden worden voor ’s lands eer – moesten dat probleem verhelpen. En tegelijk ook de Fransen weer meer kansen bieden op de eindzege… De Belgen koersen vanaf 1930 in een zwarte trui, met dwars op de borst de nationale kleuren of een variant daarop. In 1939 verschijnt voor het eerst een tweede Belgische ploeg in de Tour. Samen met vijf Franse ploegen (één nationale en vier regionale) moeten zij de afwezigheid van Italië, Spanje en Duitsland – door de nakende oorlogsdreiging –ondervangen. De Belgische B-ploeg kan in tegenstelling tot de A-ploeg op weinig omkadering rekenen. Renners als Lucien Vlaemynck en ex-wereldkampioen Eloi Meulenberg zijn vooral op zichzelf aangewezen. En krijgen de niet mis te vertane boodschap om de A-ploeg (met zwarte truien) niets in de weg te leggen... Vlaemynck en co gaan dat jaar van start in groene truien – van een groene leiderstrui in het puntenklassement is dan nog geen sprake. Reden? Onbekend.

Zwart

In 1947, tijdens de eerste Tour na de Tweede Wereldoorlog, krijgt slechts één Belgische ploeg startrecht. Ook dan is zwart de hoofdkleur van de Belgen. Zwart na de Tweede Wereldoorlog? Niet meteen een geslaagde combinatie zou je denken. Dat is toch het geval in Italië. Zo krijgt de laatste in de rangschikking tijdens de Giro vanaf 1946 (tot 1951) na elke etappe een zwarte trui uitgereikt. Waarbij het zwart symbool staat voor het fascisme van ‘Grote Leider’ Mussolini wiens troepen gekleed gingen in zwarte helden. De Giro-organisatoren – die al van in de begindagen sterk politiek gelinkt zijn – rekenen op die manier af met het recente oorlogsverleden. Of die redenering opgaat voor de Belgische wielerwereld? Niet echt. Integendeel zelfs. In Het Volk van 1947 wordt meermaals uitgepakt met de lotgevallen van het ‘zwarte eskadron’. Dat de ploeg bijzonder veel pech kent, is voor de journalisten genoeg reden om te spreken van de ‘zwarte lijst van het zwarte eskadron’. Nog in Het Volk wordt volop geklaagd over de neveneffecten van zwarte truien in warme omstandigheden. Net als in 1939 ondervinden de Belgen blijkbaar erg veel hinder van hun zwarte koerstruien: “het was gisteren duidelijk merkbaar dat de Belgen, die zich zoveel als mogelijk van ’t drinken onthielden toch het meeste zweetten en logischer wijze hierdoor in grote mate gehandicapeerd werden.”

Tour 1948

Lag die (terugkerende) vaststelling – met bijhorende oproep tot het gebruik van een meer bleke kleur – één jaar later aan de basis van de beslissing om het zwart op te geven? Hoogstwaarschijnlijk wel. Tegelijk kunnen de Belgen in 1948 opnieuw – na zware druk van bondsmensen en bobo’s – twee ploegen afvaardigen. Iets wat Jerome Steven in Het Volk fel bekritiseerd. Volgens Stevens dreigde de bond zelfs met een boycot als er geen twee volwaardige Belgische ploegen konden afreizen naar Frankrijk. Twee ploegen afvaardigen betekent meteen ook weer letterlijk en figuurlijk kleur bekennen. Bij de deelnemerslijsten in de kranten van toen worden naast de renners ook de kleuren van de diverse truien opgesomd. De Belgische A-ploeg (met onder meer Raymond Impanis, Briek Schotte en Stan Ockers) koerst in een hemelsblauwe trui met zwart-geel-rode band, de B-ploeg (met onder meer André Rosseel, Marcel Dupont en Maurice Meersman) vertrekt in... roze truien met zwarte band en gele streep op de borst.

Alcyon

Waarom wordt voor de A-ploeg gekozen voor blauw? Een duidelijke oorzaak is er niet. Op dat moment koersen met de Italiaanse ‘kadetjes’ en twee Franse teams al drie andere ploegen in het blauw. Dat niet meer voor zwart gekozen wordt, is logisch. Het groen van de Belgische B-ploeg uit 1939 is in 1948 ingepalmd door een Franse regionale ploeg. Paars is ook niet beschikbaar, net als rood en wit. Een hypothese die wel eens wordt opgeworpen, is dat de blauwe truien afgekeken zijn van de legendarische Alcyon-ploeg, waar heel wat Belgen in de jaren dertig het mooie weer maakten. Dat is mogelijk, maar niet helemaal zeker. Zo rijden anno 1948 met Briek Schotte en Ray Impanis slechts twee Alcyon-Belgen mee in de A-ploeg. Een knipoog naar het roemrijke verleden misschien, op een moment dat een eerste internationaliseringsgolf de wielerwereld overspoeld? Misschien. Of koos de Belgische entourage bewust voor een variant van het vaak voorkomende blauw, om zo iets minder op te vallen en op die manier op eerdere slinkse wijze er vanonder te muizen? Of komt het blauw overgewaaid van de nationale selecties tijdens wereldkampioenschappen?

360°

Bekijk in detail

Blauwe trui gesigneerd door Eddy Pauwels, ca. 1960. De Belgische driekleur is nadrukkelijk te zien op een blauwe achtergrond. Dit motief blijft gangbaar tot de jaren '90, wanneer de gevlamde driekleur haar intrede doet. (collectie Noël Grégoire)

Deze website gebruikt cookies om uw surfervaring te verbeteren. Meer info.

serviceKoers

Uw browser voldoet niet aan de minimale vereisten om deze website te bekijken. Onderstaande browsers zijn compatibel. Mocht je geen van deze browsers hebben, klik dan op het icoontje om de gewenste browser te downloaden.